Κλασικοί συγγραφείς: Fernando Pessoa - Ο Αλβέρτο, ο Αλβάρο, ο Ρικάρδο και τ' άλλα παιδιά

Ο Φερνάντο Αντόνιο Νογκέρα ντε Σεάμπρα Πεσσόα, γεννήθηκε στη Λισαβόνα το 1888. Σε μικρή ηλικία χάνει τον πατέρα του και λίγο καιρό μετά, μετακομίζει στο Durban της Νότιας Αφρικής, με τον διπλωμάτη πατριό και τη μητέρα του.

Το 1903, σπουδάζει στο πανεπιστήμιο του Cape Town (Κέϊπ Τάουν) την αγγλική γλώσσα και λογοτεχνία. Ήταν ένα ντροπαλό αγόρι με αχαλίνωτη φαντασία και υψηλές σχολικές επιδόσεις. Βραβεύθηκε με Αριστείο από τη Βασίλισσα Βικτωρία.

Το 1905 επιστρέφει στην Πορτογαλία για να συνεχίσει τις φιλολογικές του σπουδές στο Πανεπιστήμιο Γραμμάτων και Τεχνών. Μετά από δύο χρόνια παραιτήθηκε της προσπάθειας, χωρίς να δώσει εξετάσεις. Προτιμούσε να διαβάζει μόνος τους, συστηματικά, στην Εθνική Βιβλιοθήκη, φιλοσοφία, ιστορία, κοινωνιολογία και λογοτεχνία προκειμένου να ολοκληρώσει και να διευρύνει τις σπουδές του. Για να επιβιώσει, ανέλαβε την αλληλογραφία και την αντιπροσωπεία εμπορικών οίκων. Συγκατοικεί με τη θεία του και με την ετεροθαλή αδελφή του, άλλοτε νοικιάζει κάποιο δωμάτιο.

Βρίσκει άπλετο χρόνο για να γράψει. Έως το 1910 βελτιώνει τις γνώσεις του στην πορτογαλική γλώσσα και γράφει με μεγάλη ευχέρεια και στα αγγλικά και στα πορτογαλικά. Το πρώτο του δοκίμιο το δημοσίευσε το 1912, το πρώτο πεζογράφημα (απόσπασμα από το "Βιβλίο της ανησυχίας") το 1913 και τα πρώτα ποιήματα, ως ενήλικας, το 1914.

Μοναχική φύση με περιορισμένη κοινωνική και σχεδόν ανύπαρκτη ερωτική ζωή. Ο Πεσσόα ηγήθηκε ενός μοντέρνου καλλιτεχνικού κινήματος, τη δεκαετία του 1910, προωθώντας τα κυβιστικά και φουτουριστικά καλλιτεχνικά ρεύματα. Το 1915 ξεκινά τη συνεργασία με το πρωτοποριακό έντυπο Orpheu στο οποίο θα δημοσιεύσει έργα του. Το περιοδικό, εισάγει τον μοντερνισμό στη χώρα. Τον ίδιο χρόνο εκδίδει την "ποιητική συλλογή του Αλβάρο Ντε Κάμπος" και η πορτογαλική λογοτεχνία γίνεται πλουσιότερη.

Ο Πεσσόα αναγνωρίζεται στους λογοτεχνικούς κύκλους ως διανοούμενος και ποιητής, και συχνά εκδίδει έργα του σε περιοδικά. Ο ίδιος, πιστεύοντας στο ταλέντο του, αφιέρωσε το ζωή του στη συγγραφή.

Το 1920 επιστρέφει και η μητέρα του από τη Ν. Αφρική, χήρα για δεύτερη φορά. Ο Πεσσόα, η μητέρα του και τα τρία ετεροθαλή αδέρφια του, μένουν κάτω από την ίδια στέγη, στη Rua Coelho da Rocha 16. Σήμερα, εκεί λειτουργεί το μουσείο Πεσσόα στη Λισαβόνα.  Την ίδια χρονιά, οι ετεροθαλείς αδερφοί του αποφασίζουν να  μεταναστεύσουν στην Αγγλία.

Τις χρονιές 1924-25, μαζί με τον Ρούι Βαζ κι άλλους λόγιους της Λισαβόνας, εκδίδουν την επιθεώρηση "Athena", σύμβολο του πορτογαλικού μοντερνισμού. Ο Πεσσόα, έχοντας διαβάσει αρχαία ελληνική μυθολογία, εξηγεί στο εισαγωγικό σημείωμα του πρώτου τεύχους την ονομασία της επιθεώρησης, γράφοντας πως η αυτοκρατορία της "Αθηνάς" για εκείνον είναι η ένωση τέχνης και επιστήμης που η δράση τους είναι η αρμονία.

Παράλληλα, συνεχίζει να συνεργάζεται με διάφορα καλλιτεχνικά έντυπα της εποχής. Την ίδια περίοδο, μεταφράζει Σέξπιρ και Πόε.

Το 1925 πεθαίνει η μητέρα του και ο Πεσσόα συνεχίζει τη συγκατοίκηση με την ετεροθαλή αδερφή του και την οικογένειά της, όμως έζησε και μόνος για μεγάλες χρονικές περιόδους. Οι πηγές αναφέρουν ότι ο Πεσσόα ήταν στοργικός και ευδιάθετος στον ιδιωτικό του χώρο, μεταξύ των άμεσων συγγενών.

Αλκοολικός, πεθαίνει από κολικό του νεφρού σε ηλικία 47 ετών, αφήνοντας πίσω του ορφανές τις ετερώνυμες προσωπικότητες που γέννησε, να μας παρηγορούν και να μας εμπνέουν.

Αν ήταν αντικείμενο, θα ήταν μια βεντάλια

72 προσωπικότητες (οι ετερώνυμοι, όπως τους έλεγε ο ίδιος) έχουν ξεπηδήσει, μέχρι σήμερα, από το μελετημένο του έργο. Άλλοι με αγγλική νοοτροπία και ομιλία, άλλοι με πορτογαλική φινέτσα και σκέψη. Αυτό το "παιχνίδι" να γράφει κάτω από δεκάδες ονόματα ξεκίνησε στην παιδική του ηλικία.

Ο Αλμπέρο Καέιρο, ο Ρικάρδο Ρέις και ο Αλβάρο ντε Κάμπος ήταν οι βασικοί του "ετερώνυμοι" στους οποίους δημιούργησε πλήρη βιογραφικά και παρουσίασε όλες τις πτυχές της προσωπικότητάς τους. Και οι τρείς τους έγραφαν στην πορτογαλική γλώσσα.

Οι "ημι-ετερώνυμοι" ήταν ο Μπερνάντο Σοάρες, ο Αλεξάντερ Σερτς και ο Τσαρλς Ρόμπερτ Ανόν. Οι δύο τελευταίοι εκφράστηκαν στην αγγλική γλώσσα. Ο Ζαν Σελ, Γάλλος ετερώνυμος, έγραψε σατιρικά κείμενα.

Άλλες προσωπικότητες ήταν μεταφραστές, συγγραφείς μικρών ιστοριών, ένας άγγλος κριτικός λογοτεχνίας, ένας αστρολόγος, ένας φιλόσοφος, ένας μοναχός κι ένας δυσαρεστημένος ευγενής που αυτοκτόνησε. Υπήρχε και μία γυναικεία προσωπικότητα, η Μαρία Ζοζέ, η οποία αγαπούσε ανέλπιδα έναν μεταλλουργό, που περνούσε κάθε μέρα κάτω από το παράθυρό της, την ώρα που αυτή ατένιζε και ονειρευόταν.

Κανείς δεν μπόρεσε να αντιληφθεί τον όγκο και την ποικιλία του λογοτεχνικού του σύμπαντος.

Ένα δωμάτιο με παραμορφωτικούς καθρέπτες

Μετά τον θάνατό του, τυπώθηκαν 8 τόμοι με έργα του. Ο Πεσσόα έγραφε σε σημειωματάρια, σε διάσπαρτα χαρτιά, πάνω σε διαφημιστικά φυλλάδια, σε χαρτική ύλη που έβρισκε από τις επιχειρήσεις που συνεργαζόταν, πάνω σε σουβέρ, ακόμα και στα περιθώρια των χαρτιών που είχε γράψει ήδη!

Στην κατοικία του βρέθηκε ένα μπαούλο με πάνω από 25.000 χειρόγραφά του, που άφησε κληρονομιά στην παγκόσμια λογοτεχνία. Ποιήματα, πεζογραφία, θεατρικά έργα, φιλοσοφία, μεταφράσεις, πολιτικά κείμενα, γλωσσολογικές θεωρίες, είναι μερικά από τα θέματα που καταπιάστηκε στην πορτογαλική, αγγλική και στη γαλλική γλώσσα. Το σύνολο του έργου του δεν έχει ακόμα μελετηθεί, παρά ένα μέρος του.

Χρόνια μετά την απώλειά του, αναγνωρίστηκε από τους Πορτογάλους που τον τίμησαν με τον τίτλο του εθνικού τους ποιητή.

Διαβάζω σίγουρα

Τον "αναρχικό τραπεζίτη", "Το βιβλίο της ανησυχίας", "Τα ποιήματα του Αλμπέρτο Καέιρο", "Τα ποιήματα του Αλβάρο ντε Κάμπος", περιμένουμε "Τα ποιήματα του Ρικάρδο Ρέις". Ανακαλύπτω το βιβλίο "Φερνάντο Πεσσόα, Κ.Π.Καβάφης" με ποιήματα και πεζά τους.

Να δω

Το ντοκιμαντέρ του Στέλιου Χαραλαμπόπουλου "Τη νύχτα που ο Φερνάντο Πεσσόα συνάντησε τον Κωνσταντίνο Καβάφη".

Να επισκεφτώ

Το Casa Fernando Pessoa, στη Λισαβόνα (http://casafernandopessoa.cm-lisboa.pt/)

To Cafe a Brasileira, στη Λισαβόνα, λογοτεχνικό καφέ της εποχής. Το αγαπημένο στέκι του Φερνάντο Πεσσόα, το μέρος που απολάμβανε τον καφέ και την "πράσινη νεράιδα", το δημοφιλές αψέντι * (*ποτό που παράγεται από την απόσταξη αρωματικών φυτών και βοτάνων με υψηλή περιεκτικότητα οινοπνεύματος).

Ο συγγραφέας Φώτης Κόντογλου

Τι να διαλέξεις, τη γραφή ή τον χρωστήρα;

Για να επισκεφθείς, στις μέρες μας, το Αϊβαλί (οι αρχαίες Κυδωνίες), χρειάζεται ελάχιστα ευρώ κι ένα καραβάκι που να πηγαινοέρχεται Μυτιλήνη - Αϊβαλί. Τότε, όμως, τα πράγματα, ήταν αλλιώς...

Ο Φώτιος Αποστολέλλης είναι ο Φώτης Κόντογλου από το Αϊβαλί (Κυδωνίες) της Μικράς Ασίας, μία όμορφη παραλιακή πόλη, προστατευμένη από το Μοσχονήσια που βρίσκονται μπροστά από τον κόλπο της, απέναντι από τη Λέσβο. Γεννήθηκε εκεί στις 8 Νοεμβρίου 1895, οι γονείς ήταν ο Νικόλαος Αποστολέλλης και η Δέσποινα Κόντογλου.

Ο Κόντογλου μεγάλωσε κοντά στη μητέρα του και τον θείο του ιερομόναχο Στέφανο καθώς είχε χάσει από νηπιακή ηλικία, τον πατέρα του. Από έφηβος έδειξε την έμφυτη κλίση του στα γράμματα και τη ζωγραφική. Η πρώτη του απόπειρα ήταν η δημιουργία του μαθητικού περιοδικού "Μέλισσα" στο οποίο δημοσίευσε σκίτσα και κείμενά του. Το 1913, σε ηλικία 18 χρονών ταξίδεψε στην Αθήνα και σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών για ένα έτος. Το 1914 εγκατέλειψε τη Σχολή και ταξίδεψε στην Ευρώπη, πρώτα Μαδρίτη κι έπειτα Παρίσι, πού αλλού;

Στο Παρίσι, δούλεψε σε διάφορες εργασίες και στο περιοδικό Illustration. Εικονογραφεί το βιβλίο "Η πείνα" του Κνουτ Χάμσον και βραβεύεται με το πρώτο βραβείο σε διαγωνισμό του περιοδικού. Γνωρίζεται με τον γλύπτη Ογκίστ Ροντέν που τον ξεχώρισε και συναντιέται και με άλλους Έλληνες καλλιτέχνες που ζουν στη γαλλική πρωτεύουσα.

Το 1917 ταξιδεύει στην Ισπανία και την Πορτογαλία και μαγεύεται από το τοπίο, την ιστορία και τους θαλασσοπόρους. Το 1918 επιστρέφει στη Γαλλία και γράφει το πρώτο του λογοτεχνικό έργο, την ιστορία του "Πέδρο Καζάς", ενός Ισπανού κουρσάρου και με αυτό θα μαγέψει, αργότερα, τους αθηναϊκούς λογοτεχνικούς κύκλους.

 Το 1919 επιστρέφει στο Αϊβαλί και μαζί με άλλους λόγιους της γενιάς και του τόπου του, τον Ηλία Βενέζη, τον Στρατή Δούκα, τον Πάνο Βαλσαμάκη και άλλους, ιδρύει τον σύλλογο "Νέοι Άνθρωποι". Εργάζεται ως καθηγητής γαλλικών και ιστορίας της Τέχνης στο παρθεναγωγείο Κυδωνιών μέχρι το 1921 που στρατεύεται στη Μικρασιατική Εκστρατεία.

Το Μικρασιατικό Μέτωπο καταρρέει και ο Φώτης Κόντογλου φθάνει πρόσφυγας στη Μυτιλήνη. Και σα να μην του έφτανε η μία φορά, πήγε και δεύτερη στο Αϊβαλί, κρυφά με βάρκα, μέσα στον κίνδυνο, για να πάρει εκτός από τα σύνεργά του και την εικόνα της Αγίας Παρασκευής. Η γειτονιά που χτίστηκε στη Μυτιλήνη από τους πρόσφυγες του Αϊβαλιού είναι αντίγραφο των συνοικιών στην πατρώα γη που κοιτιούνται σιωπηλά, η μία απέναντι από την άλλη.

Με το κάλεσμα των λογοτεχνών της Αθήνας, ο Κόντογλου εγκαταστάθηκε στην πρωτεύουσα. Το 1923 ταξιδεύει στο Άγιο Όρος όπου γοητεύεται από τη βυζαντινή ζωγραφική και επιστρέφοντας παρουσιάζει το λεύκωμα "Η τέχνη του Άθω" με έργα και κείμενά του. Στη Μυτιλήνη και την Αθήνα πραγματοποιεί εκθέσεις έργων του. Το 1925 εκδίδεται η "Βασάντα" και ο Κόντογλου ταξιδεύει και πάλι στο Άγιο Όρος. Συνεχίζει να αντιγράφει βυζαντινές εικόνες και να ζωγραφίζει τα αλησμόνητα τοπία του.

Το 1925 παντρεύεται την Αϊβαλιώτισσα Μαρία Χατζηκαμπούρη και το 1927 γεννιέται η κόρη τους, Δέσπω.

Στην Αθήνα εργάζεται ως ζωγράφος και συντηρητής έργων τέχνης. Παράλληλα συγγράφει χωρίς σταματημό. Χτίζει ένα σπίτι στα Πατήσια, τότε σχεδόν προάστιο της πρωτεύουσας, και ζωγραφίζει ένα δωμάτιο του μαζί με τους μαθητές του - ζωγράφους Γιάννη Τσαρούχη και Νίκο Εγγονόπουλο.

Το 1933 του απονέμεται το "Απολυτήριο Γραφικής" από τη Σχολή Καλών Τεχνών, προσλαμβάνεται ως καθηγητής ζωγραφικής από το Κολλέγιο Αθηνών, συνδέεται με τον θεατρικό κύκλο και τον Κάρολο Κουν.

Στην Κατοχή, λόγω πενίας, ο Κόντογλου αναγκάζεται να πουλήσει το σπίτι του για ένα σακί αλεύρι κι έζησε με την οικογένειά του σε ένα χώρο στάθμευσης αυτοκινήτων (το ζωγραφιστό δωμάτιο, μετά από πολλές περιπέτειες, κοσμεί την Εθνική Πινακοθήκη Αθηνών).

Με το πέρας του πολέμου κι έπειτα, ο Κόντογλου θα περάσει σε μία δεύτερη περίοδο του έργου του, τόσο στη λογοτεχνία όσο και στη ζωγραφική. Το αποτύπωμα της Μικρασιατικής καταστροφής και οι δυσκολίες της εποχής τον φέρνουν ακόμα πιο κοντά στα στοιχεία του ρωμιού και του ανατολίτη που έχει μέσα του και αφιερώνεται στην αγιογραφία και τη λογοτεχνία με αφετηρία τη θρησκεία και την παράδοση, με έντονη την αντίθεσή του προς τα δυτικά ρεύματα και κάθε είδους επιρροές της Εσπερίας.

Δημιουργεί και ως κοσμικός ζωγράφος και ως αγιογράφος με το ίδιο ύφος. Αγιογραφεί πολλές εκκλησιές, φορητές εικόνες, παίρνοντας στοιχεία τόσο από τη βυζαντινή τεχνική όσο και από την ελληνική παράδοση. Γνωστές είναι επίσης οι νωπογραφίες του στο Δημαρχείο Αθηνών. Εργάστηκε σε μουσεία, όπως το Κοπτικό Μουσείο της Αιγύπτου και βοήθησε ιδιαίτερα στην αποκατάσταση και συντήρηση των τοιχογραφιών του Μυστρά. Ίδρυσε το Βυζαντινό τμήμα του Μουσείου Κέρκυρας. Φιλοτέχνησε πολλά βιβλία και περιοδικά, όπως το περιοδικό της "Εστίας".

Το 1951 κυκλοφόρησε το μηνιαίο περιοδικό "Κιβωτός", μαζί με τον Κωστή Μαστιά και τον Βασίλη Μουστάκη, για την επιστροφή και ενίσχυση της καθαρής και ανόθευτης βυζαντινής τέχνης.

Το 1961, τιμάται με το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για το βιβλίο "Έκφρασις της Ορθοδόξου Εικονογραφίας". Το 1963 τιμάται με το βραβείο "Πουρφίνα" της λογοτεχνικής Ομάδας των Δώδεκα για το βιβλίο "Αϊβαλί, η πατρίδα μου", παρέλαβε το Εθνικό Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου του ενώ του έχει απονεμηθεί το παράσημο του Ταξιάρχη του Τάγματος του Φοίνικος.

Το 1965, ο Φώτης Κόντογλου πέφτει θύμα τροχαίου και πεθαίνει στον "Ευαγγελισμό" στις 13 Ιουλίου 1965. Στο μοναστήρι του Αγίου Εφραίμ στη Νέα Μάκρη Αττικής βρίσκεται μνημείο με το οστεοφυλάκιό του. Στην ομώνυμη εκκλησία θα δείτε την πρώτη φορητή εικόνα του Αγίου Εφραίμ φιλοτεχνημένη από τον Φώτη Κόντογλου.

Το έργο

Σημαντικός λογοτέχνης της "γενιάς του '30" και εξαιρετικός ζωγράφος, γνήσιος εκφραστής της παραδοσιακής τεχνοτροπίας αλλά και αγιογράφος με προσωπικό ύφος. Κοντά του μαθήτευσαν διάσημοι ζωγράφοι, όπως ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Νίκος Εγγονόπουλος, ο Σπύρος Βασιλείου κ.α..

Η πρώτη περίοδος του έργου του, πιο κοσμική, η δεύτερη στρατευμένη στη χριστιανική πίστη, και οι δυο εξίσου πλούσιες και σημαντικές για την εξέλιξη της ελληνικής λογοτεχνίας, ζω γραφικής τέχνης και παράδοσης.

Έγραψε διηγήματα, οδοιπορικά, μελέτες και μετέφρασε από τη γαλλική στην ελληνική γλώσσα. Εικονογράφησε λογοτεχνικά βιβλία, πολύ γνωστή η εικονογράφηση για τη μία από τις συλλογές παραδοσιακών παραμυθιών του Γεωργίου Μέγα. Εξοικείωσε το κοινό με την κοσμική αγιογραφία. Αμύνθηκε του εκδυτικισμού και ενίσχυσε την παραδοσιακή αγιογραφία, έστρεψε τη Νεοελληνική ζωγραφική πιο κοντά στην ελληνική παράδοση, δίνοντας, παράλληλα, μία ώθηση στη λογοτεχνία και τη ζωγραφική για το μέλλον.

Κρίμα που τα περισσότερα έργα του είναι εξαντλημένα και δεν έχουν επανεκδοθεί. Καταγράφει και παραδίδει μοναδικά την παλαιά εποχή στη νέα, αυτή που χάθηκε σε αυτή που γατζώθηκε σε έναν μέλλον άχαρου εκσυγχρονισμού.

Στο σημείο αυτό, οφείλουμε να επαινέσουμε δημιουργούς όπως τον Soloup, που με το βιβλίο του "Αϊβαλί", εκτός των άλλων λόγιων της εποχής, σύστησε επιτυχώς στις νέες γενιές και τον Φώτη Κόντογλου.

Επιλεκτικά, να διαβάσω:

-  Πέδρο Καζάς

-  Θάλασσες, καΐκια και θαλασσοπόροι

-   Έργα Α. - Αϊβαλί, η πατρίδα μου

 -  Έργα Γ

-   Η πονεμένη Ρωμιοσύνη

 -  Ο καστρολόγος

-  Ταξιδευτές κι ονειροπόλοι

-  Φημισμένοι άντρες και λησμονημένοι

Ο συγγραφέας George Bernard Shaw

Ευτυχώς που υπάρχουν και οι Ιρλανδοί

1856. Στις 26 Ιουλίου, στο Δουβλίνο, γεννήθηκε ο Τζορτζ Μπέρναντ Σω.  Καταγόταν από οικογένεια προτεσταντών με έναν πατέρα από αξιοσέβαστο γένος γεμάτο αξιώματα, που όμως δεν κατάφερε να συνεχίσει. Η μητέρα του ήταν καλλιτεχνική φύση.

Ο μικρός Σω ήδη διαβάζει και ενδιαφέρεται για τα κοινωνικά γεγονότα. Σύντομα, άφησε πίσω του τη θρησκευτική κατήχηση, η οποία - κατά τα λεγόμενά του - δεν εκτελούσε τον προορισμό της, και αφιέρωσε τα κυριακάτικα πρωινά του στους περιπάτους, που ήταν γι' αυτόν ανεξάντλητες πηγές ερεθισμάτων.

1872. Οι γονείς του χωρίζουν, η μητέρα με τις δύο αδελφές της μετακομίζει στο Λονδίνο ενώ  ο Τζ.Μπ.Σω μένει με τον πατέρα του στο Δουβλίνο, για να τελειώσει την εκπαίδευσή του.

Ο Τζ. ΜΠ. Σω μεγάλωσε σε ένα στερημένο περιβάλλον, λόγω της αποτυχημένης επαγγελματικής καριέρας και του άκρατου αλκοολισμού του πατέρα του. Η εικόνα αυτή σε συνδυασμό με το μίζερο κλίμα του σπιτιού και τον χωρισμό των γονιών του, λειτούργησαν σαν παράδειγμα προς αποφυγή και βοήθησαν τον Τζορτζ να κτίσει έναν δυνατό χαρακτήρα ικανό να ισορροπεί τη λογική με το συναίσθημα, γεμάτο ορμή για ζωή και δράση και όχι για μεμψιμοιρία.

Μέσα στις σχολικές τάξεις συνειδητοποίησε, πολύ καλά, την πλάνη του εκπαιδευτικού συστήματος και δε φοβήθηκε να δείξει την απροθυμία του να συμμετέχει σε έναν πνευματικό, κατ' επίφαση μορφωτικό, εγκλεισμό.  Άλλαξε 3-4 σχολεία έως ότου ολοκληρώσει τις σπουδές του στο αγγλικό Σχολείο επιστημών και εμπορίου του Δουβλίνου (Dublin English Scientific & Commercial Day School).

1876. Μετακομίζει στην Αγγλία, στο σπίτι της μητέρας του και επιδίδεται στο γράψιμο με σκοπό την επαγγελματική του αποκατάσταση. Δημοσιογραφεί και συγγράφει, μεταφράζει και επιμελείται λογοτεχνικά έργα. Το Βρετανικό μουσείο γίνεται το δεύτερο σπίτι του, όπου στο αναγνωστήριό του διαβάζει ασταμάτητα.

Η οικονομική του κατάσταση, για τα επόμενα δέκα χρόνια,  είναι πολύ δύσκολη, όμως με πίστη στο έργο του και ανεξάντλητο θάρρος συνεχίζει να συμμετέχει χωρίς αποχή από την κοινωνική ζωή και τους λογοτεχνικούς κύκλους, με το ιδιαίτερο στιλ και την προσωπικότητά του να τον χαρακτηρίζουν σε κάθε του εκδήλωση.

1879. Το πρώτο πεζογράφημα εκδίδεται, είναι το βιβλίο "Ανωριμότητα" (Immaturity).

1880. Εκδίδει το βιβλίο "Ο παράλογος κόμπος" (The irrational knot). Οι προσωπικές εμπειρίες, η κοινωνική εικόνα της εποχής και η καθημερινή πάλη επιβίωσης, ωριμάζουν τον συγγραφέα που ξεφεύγει από το φιλελεύθερο "εγώ" και οδηγείται αβίαστα προς τον σοσιαλισμό.

 

1881. Αλλάζει διατροφικές συνήθειες. Γίνεται χορτοφάγος έως το τέλος της ζωής του, θεωρώντας υποδεέστερη την ενασχόληση με την κτηνοτροφία, εκδηλώνοντας την αγάπη και τον σεβασμό του στα ζώα, φροντίζοντας για την υγεία. Δύσκολη εποχή για χορτοφάγους και διανοούμενους. Πολλοί, εκείνη την εποχή, θεώρησαν τη χορτοφαγία υπεύθυνη για τις θέσεις και απόψεις του συγγραφέα..! Την ίδια χρονιά εκδίδει το βιβλίο "Η αγάπη μεταξύ των καλλιτεχνών" (Love among artist).

1882. Γνωρίζει τον Ουίλιαμ Μόρις (William Morris). Μία πολύ αξιόλογη φιλία θα αναπτυχθεί που θα κρατήσει δώδεκα χρόνια. Ο Μόρις τον επηρέασε τόσο σε ιδέες όσο και αισθητική των έργων του. Τους συνέδεσαν οι σοσιαλιστικές τους θέσεις, ανεξάρτητα των διαφορών ή αποκλίσεων στις λεπτομέρειες. Ο Σο και ο Μόρις θεωρούνται ως οι σημαντικότεροι σοσιαλιστές λόγιοι του τέλους του 19ου αιώνα στην Αγγλία. Η χρονιά κλείνει με την έκδοση του βιβλίου "Το επάγγελμα του Κάσελ Μπάιρον" (Cashel Byron's Profession).

1883. Εκδίδει το βιβλίο "Ένας ακοινώνητος σοσιαλιστής" (An Unsocial Socialist) και με αυτό επιβεβαιώνει τις αριστερές του θέσεις στο κοινό.

1884. Ιδρύεται η Φαβιανή Εταιρεία (Fabian Society) από τον Τζ.Μπ.Σω, τον πολιτικό, διανοούμενο και συγγραφέα Σίντνεϊ Τζέιμς Γουέμπ και τη σύζυγό του Μπέατρις Γουέμπ, τον Σίντνεϊ Ολιβιέ (μέλος της Ένωσης Αγροτικής Μεταρρύθμισης) κ.α.. Με την έρευνα και τη συγγραφική τους δράση επηρέασαν το αγγλικό εργατικό κίνημα και συντέλεσαν στην ίδρυση της Οικονομικής Σχολής του Λονδίνου.

O Τζ Μπ. Σω αγωνίστηκε για τη συστηματική εκπαίδευση η οποία θα φέρει τη συστηματική πρόοδο. Η εκπαίδευση και η ανάπτυξη της ελεύθερης διάκρισης και σκέψης, κατά τον συγγραφέα, θα επιτύχουν την ατομική διαμόρφωση και την κοινωνική αναμόρφωση όπου η αλληλεγγύη θα έχει πρωταγωνιστικό ρόλο ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις.

1891. Γράφει το πρώτο του θεατρικό έργο με τίτλο "Οι κατοικίες του χήρου" (Widower's Houses) κατά παραγγελία. Ενθουσιάζεται με τη νέα του συγγραφική δράση. Θα γράψει άλλα δώδεκα θεατρικά έργα, χωρίς, προς το παρόν, να ανέβουν στις λονδρέζικες σκηνές, παρά μόνο κάποια από αυτά παίζονται στο εξωτερικό.

1895-1897. Δημοσιεύει κείμενα κριτικής για το θέατρο και τη μουσική με την υπογραφή Corno di Bassetto* (*πνευστό μουσικό όργανο της κλασικής ορχήστρας). Παράλληλα αρθρογραφεί σχετικά με τις μοντέρνες τέχνες και τα προοδευτικά ρεύματα.

1898. Ένα ατύχημα νεκρώνει μέρος του ποδιού του και ο Τζ.Μπ.Σω επανέρχεται ύστερα από επέμβαση. Με τις πατερίτσες, ακόμα, παντρεύεται την Ιρλανδή Σαρλότ Πέιν-Τάουνσεντ (γενν.1857), τη νοσοκόμα που τον φρόντιζε και ζουν μαζί στη μονοκατοικία της Άγιοτ Σεντ Λόρενς Στριτ (Ayot St. Lawrence Street) , τη γνωστή Γωνία Σω (Shaw's Corner).

1904-1914. Συνεργάζεται με τον Χάρλεϊ Γκράνβιλ Μπάρκερ, διευθυντή της πειραματικής σκηνής του Κουρτ Θίατερ (Court Theater) και δέκα θεατρικά έργα του Τζ.Μπ.Σω παίζονται εκεί αλλά και σε άλλα θέατρα της χώρας. "Ο Πυγμαλίων" γράφεται το 1912 όμως δε θα παρουσιαστεί ακόμα.

Ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος τον φέρνει αντιμέτωπο με την κατάκριση της φανατισμένης κοινωνίας της εποχής. Ο λόγος, η συλλογή άρθρων του με τίτλο "Κοινή λογική γύρω από τον πόλεμο" όπου αναφέρεται στην κατάρρευση του καπιταλιστικού συστήματος που έχει ως συνέπεια τον πόλεμο και τον άδικο θάνατο χιλιάδων ανθρώπων.  Απομονωμένος, θα γράψει το θεατρικό έργο "Το σπίτι του σπαραγμού" (Heartbreak House) εκφράζοντας την απόγνωσή του για τα πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα.

Οι ιδέες του ήταν ριζοσπαστικές, σε όλα τα επίπεδα. Προέτρεπε τους νέους να έχουν κριτική σκέψη, να αμφισβητούν κάθε είδους πληροφορία και γνώση.  Οικιακά και στρατός είναι οι δεσμοφύλακες της γυναίκας και του άντρα, η απόλαυση της ζωής περνάει μέσα από την ελευθερία.

Απόψυξη

Η εικόνα του αποκαθιστάται, με τον καιρό και γράφει τα έργα "Δημιουργική εξέλιξη", "Μαθουσάλας", "Αγία Ιωάννα".

1920. Ξεκίνησε φεστιβάλ έργων του στην Αγγλία.

1925. Κερδίζει το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Τα χρήματα που κέρδισε τα δώρισε για έκδοση βιβλίου του Στρίντμπερκ.

1938. Το θεατρικό του έργο "Πυγμαλίων" (Pygmalion)γίνεται ταινία, ο ίδιο συμμετέχει και κερδίζει το Όσκαρ.

1938 - 1950. Στον κατάλογο με τα θεατρικά του έργα συμπληρώνει ακόμα δώδεκα. Έγραψε ακόμα δύο διηγήματα και πολλές επιστολές. Ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο, προσκαλείται στη Ρωσία από τον Στάλιν και στην Αμερική από τον Χερστ.

1943. Πεθαίνει η σύζυγός του.

1950. Ο Τζορτ Μπέρναντ Σω, 94 χρονών, κλαδεύοντας τον κήπο, ύστερα από πτώση παθαίνει κάταγμα ισχίου. Πεθαίνει στις 2 Νοεμβρίου 1950.

Να επισκεφθώ

Shaw's Corner: Την υπέροχη κατοικία - μουσείο του με τον κήπο, στην οδό Άγιοτ Σεντ Λόρενς (Ayot St. Lawrence) στο λονδρέζικο προάστιο Χέρτφορντσαϊρ (Hertfordshire).

Η συγγραφέας Jane Austen

 … γιατί πολλά κορίτσια χρησιμοποιούν το όνομά της για ψευδώνυμό τους;  

Μόνο εγκώμια έχει ο κόσμος της λογοτεχνίας για την Jane Austen. Κάποιοι έφτασαν να τη συγκρίνουν με τον Shakespeare.

Ακόμα και από τους τίτλους των βιβλίων της, μπορούμε να ψυχογραφήσουμε την προσωπικότητα της Jane Austen.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τον 20^ο αιώνα, τα έργα της έγιναν αντικείμενο ακαδημαϊκής μελέτης και φυσικά, συνεχίζουν να συναρπάζουν το κοινό των φιλαναγνωστών και όχι μόνο.

Εκείνη την εποχή…

Γεννήθηκε τον Δεκέμβριο του 1775. Έζησε την περίοδο όπου η Μεγάλη Βρετανία (έχοντας ενωθεί ήδη με τη Σκωτία), έχει εξασφαλίσει την κυριαρχία των θαλασσών, κατ’ επέκταση των ανακαλύψεων και του εμπορίου κι έχει κατακτήσει μεγάλα και πλούσια εδάφη στην Ινδία και την Αμερική. Η Βρετανική Αυτοκρατορία είναι εδώ. H Βιομηχανική Επανάσταση, από την άλλη, είναι σε εξέλιξη προκαλώντας ραγδαίες μεταβολές και ανακατατάξεις στον κοινωνικό ιστό της χώρας. Η δομή και η οικονομία της κοινωνίας αλλάζουν προς όφελος των Αστών. Οι γυναίκες, την περίοδο εκείνη, συνέχιζαν να είναι οι αφανείς ήρωες μίας βρετανικής κοινωνίας γεμάτης προκαταλήψεις και συντηρητισμό.

Ημερολογιακά…

Δεκέμβριος 1775. Γεννιέται η Jane Austen. Ήταν μέλος πολύτεκνης οικογένειας, είχε επτά αδέρφια και  πατέρα εφημέριο στο πρεσβυτέριο του Steventon, στο Hampshire, ο οποίος συμπλήρωνε το εισόδημά του  με αγροτικές εργασίες.

1782 - 1785. Αν και η οικογένεια της Jane θέλησε να σπουδάσει όλα της τα παιδιά, τόσο τα αγόρια όσο και τα κορίτσια, δεν τα πήγε και πολύ καλά λόγω των κακών οικονομικών της.

Οι σπουδές της Jane και της αδερφής της δεν ολοκληρώθηκαν λόγω της οικονομικής δυσχέρειας αλλά και εξαιτίας σοβαρής ασθένειας των κοριτσιών, στο σχολείο, όπου για το λόγο αυτό είχαν διακόψει για έναν χρόνο τις σπουδές τους.

1786. Ο πατέρας Austen αποσύρει τα κορίτσια του, Cassandra και Jane, από το σχολείο, θεωρώντας, εσφαλμένα, ότι δεν έχουν ιδιαίτερη πρόοδο. Ο πατέρας και τα αδέρφια τους  ανέλαβαν τη μόρφωσή των κοριτσιών της οικογένειας εμπλουτίζοντας τις γνώσεις εντός της οικίας, όπου το οικογενειακό περιβάλλον ήταν εύφορο έδαφος για την πνευματική και καλλιτεχνική καλλιέργειά τους. Συλλέγοντας στοιχεία για την οικογένεια Austen, παντού αναφέρεται η μεγάλη βιβλιοθήκη του πατέρα της Jane όπου εκείνη χανόταν, διαβάζοντας, μέσα σε αυτή. Μεγάλωσε σε ένα πραγματικό, υγιές περιβάλλον μάθησης και αυτό είναι που πυροδότησε την ιδιοφυία της.

1787-1793. Το συγγραφικό ταλέντο της  Jane Austen εκδηλώνεται από νωρίς. Η έμπνευση έρχεται αρχικά μέσα από το ίδιο της σπίτι, με το να ακούσει, να βλέπει, να απομονώνει στοιχεία από τις ιστορίες και τις κουβέντες των αδερφών της, των συγγενών. Μεγαλώνοντας, πειραματίζεται σε διαφορετικά είδη όπως η ποίηση αλλά και τα θεατρικά έργα.

1796. Έτος που δηλώνεται ως περίοδος λήξης της εκπαίδευσης που είχε η Jane και η αδερφή της Cassandra σε οικοτροφείο.

1795-1796. Η Jane, όπως όλα συνάδουν, ερωτεύεται τον Tom Lefroy, ανιψιό ενός γείτονα, όμως ο έρωτας αυτός, αν και αμοιβαίος, δεν ευδοκιμεί. Οι γονείς του τον απομακρύνουν από κοντά της καθώς δε θεωρούν πρακτικό αυτό τον γάμο, από οικονομικής άποψης. Οι δύο τους, δε θα ειδωθούν ποτέ ξανά.

1797. Ο πατέρας Austen επιχειρεί να εκδώσει ένα από τα έργα της Jane, όμως ο εκδότης Thomas Cadell απορρίπτει τα γραπτά της, χωρίς καν να μπει στον κόπο να ανοίξει το χειρόγραφό της!

1797-1799. Η οικογένεια επισκέπτεται συχνά το Bath, γνωστό για τα αρχαία λουτρά τους, στο σπίτι του αδερφού της, James. Αυτό είναι το διάστημα όπου η Jane επιμελείται ξανά κάποια από τα γραπτά της ενώ η συγγραφική της δράση έχει ατονήσει.

1800-1801. Μετακομίζουν από το Steventon στο Bath, δυτικά, με αφορμή τη συνταξιοδότηση του πατέρα της. Από τα στοιχεία διακρίνουμε μία δυσαρέσκεια από την πλευρά της Jane για τη μετακόμιση αυτή. Όμως, στις μέρες μας, το Bath δε χάνει ευκαιρία να τιμά τη σπουδαία αυτή συγγραφέα με εκδηλώσεις που οργανώνει το Jane Austen Centre.

1802. Της γίνεται πρόταση γάμου από τον παιδικό φίλο Harris Bigg – Wither, την οποία αρχικά αποδέχεται για πρακτικούς λόγους, την επόμενη, όμως, μέρα απορρίπτει. Θέλει να είναι ειλικρινής τόσο με τον εαυτό της και με τους άλλους.

1803. Το έργο της "Σούζαν" («Susan»), διατίθεται από τον αδελφό της Henry στον εκδότη Benjamin Crosby, στο Λονδίνο, ο οποίος αγοράζει τα πνευματικά δικαιώματα για 10 λίρες. Αν και ο εκδότης δεσμεύτηκε, το έργο της Jane δεν εκδόθηκε.

Το 1805 πεθαίνει, ο πατέρα τους, George Austen. Τα οικονομικά της οικογένειας είναι πενιχρά. Τα αδέρφια βοηθούν τις τρεις γυναίκες, μητέρα και κόρες.

1805-1808. Μετά τον θάνατο του πατέρα της Jane, οι τρεις εναπομείναντες γυναίκες μετακομίζουν συχνά, προσπαθώντας να συντηρηθούν, με μεγάλη δυσκολία.

1808-1809: Ο αδερφός της Frank, προσφέρει μία αγροικία κι έτσι το βιοτικό επίπεδο των τριών γυναικών βελτιώνεται σιγά – σιγά και η Jane αφιερώνεται και πάλι στο γράψιμο.

1810. Ο εκδοτικός οίκος του Thomas Egerton, δέχεται να εκδώσει το έργο "Λογική και Ευαισθησία" (“Sense and Sensibility”), το οποίο εκδίδεται το 1811. Η διορατικότητα του εκδότη για το έργο της Jane, φαίνεται από την εκδοτική δράση που έπεται.

  

1812. Τα πνευματικά δικαιώματα του έργου "Πρώτες Εντυπώσεις" (“First Impressions”) πωλούνται στον ίδιο εκδότη (Thomas Egerton) για 110 λίρες. Η αναγνώριση της Jane και του συγγραφικού της έργου είναι γεγονός.

1813. Έκδοση του έργου "Περηφάνεια και προκατάληψη" (“Pride and Prejudice”), από τον Thomas Egerton και επανέκδοσή του την ίδια χρονιά.

1814. Έκδοση του έργου “Mansfield Park”, από τον ίδιο εκδότη που σημειώνει μεγάλη εμπορική επιτυχία, ανεξάρτητα με τις βιβλιοκριτικές της εποχής.

1815. Την προσκαλούν στην κατοικία του Πρίγκιπα της Αγγλίας, στο Λονδίνο, μέσω του James Stanier Clarke, βιβλιοθηκάριου. Ο Πρίγκιπας θέλει στο επόμενο βιβλίο της Jane, να του κάνει αφιέρωση! Αν και η ίδια αποστρέφεται μία τέτοια ιδέα, χωρίς να έχει πολλές επιλογές, απρόθυμα συμφωνεί.

1816. Το έργο της "Μάνσφιλντ Παρκ" (“Mansfield Park”) επανεκδίδεται. Πρώτη έκδοση του έργου «Emma». Τα πρώτα συμπτώματα ασθένειας εκδηλώνονται. Η Jane, δε θορυβείται, συνεχίζει το γράψιμο και την επιμέλεια των γραπτών της.

1817. Γράφει το έργο "Τα αδέρφια" “The Brothers” (αργότερα, εκδίδεται με το όνομα "Σάντιτον" (“Sanditon”). Η ασθένεια την καταπονεί. Με μεγάλο κόπο, προσπαθεί να γράψει. Η κούραση, η ατονία, η εξάντληση τη γονατίζουν. Όλο και περισσότερο χρόνο περνά στο κρεβάτι. Η αδερφή της, πάντα δίπλα της, συνειδητοποιεί πως η Jane δεν έχει πολλά περιθώρια ανάρρωσης.

18 Ιουλίου 1817, Winchester. Πεθαίνει σε ηλικία μόλις 41 ετών. Τα κληροδοτήματα του πνεύματός της είναι μόλις έξι ολοκληρωμένες νουβέλες που, όμως, έχουν την ξεχωριστή τους θέση στα κλασικά έργα της λογοτεχνίας.  

Τον ίδιο χρόνο, τα αδέρφια της Ηenry και η Cassandra εργάζονται μαζί ώστε να επιτευχθεί η πρώτη έκδοση των έργων της Jane, "Πειστικότητα" ("Persuasion") και "Αβαείο Νορθχάνγκερ" ("Northanger Abbey"). Είναι η πρώτη φορά που αναφέρεται το όνομά της πάνω στα βιβλία της και συνδέεται με το έργο της, μιας και κάθε της έκδοση, μέχρι τότε, ήταν ανώνυμη.

1832. Ο εκδότης Richard Bentley αγοράζει τα πνευματικά δικαιώματα των έργων της και εκδίδει τα άπαντά της το 1833.

1870. Ο James Austen, εκδίδει το βιβλίο "Απομνημονεύματα από τη ζωή της Jane Austen" («A memoir of the life of Jane Austen”) και επαναφέρει στο λογοτεχνικό προσκήνιο την Jane Austen και τα έργα της. 

-Τί θα ήθελα να επισκεφθώ:

Jane Austen Museum, Chawton, Hampshire – UK, 

http://www.jane-austens-house-museum.org.uk/

The Jane Austen Centre, Bath - UK, http://www.janeausten.co.uk/